Dezenformasyonda Yeni Yöntem: Siyasi İtibarsızlaştırma İçin Kullanılan “Hahaganda”
Siyasi figürleri ve toplumsal grupları itibarsızlaştırmak amacıyla mizah, hiciv ve ironinin araçsallaştırıldığı “hahaganda” yöntemi, modern dezenformasyon kampanyalarının merkezine...
Siyasi figürleri ve toplumsal grupları itibarsızlaştırmak amacıyla mizah, hiciv ve ironinin araçsallaştırıldığı “hahaganda” yöntemi, modern dezenformasyon kampanyalarının merkezine yerleşti. İlk kez 2017 yılında Letonyalı medya uzmanı Solvita Denisa-Liepniece tarafından tanımlanan bu kavram, agresif şakalar üzerinden kurumsal güveni sarsmayı hedefliyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin hedef alındığı manipülatif görseller, yapay zeka ürünü videolar ve sahte duvar resimleri, bu kampanyaların uluslararası ölçekte nasıl çeşitlendiğini ve yayıldığını gözler önüne seriyor.
Hahaganda Nedir?
“Hahaganda”, “ha ha” ve “propaganda” kelimelerinin birleşimiyle oluşan, siyasi aktörleri veya belirli grupları karalamak için kullanılan bir dezenformasyon türüdür. Avrupa Dijital Medya Gözlemevi (EDMO) raporlarında yer alan analizlere göre, bu yöntemle pro-demokratik kurumların inandırıcılığının yok edilmesi amaçlanmaktadır.
Zelenski Üzerinden Yürütülen Görsel Manipülasyonlar
Ukraynalı doğrulama kuruluşu StopFake’in incelemelerine göre, savaşın başlangıcından bu yana Zelenski’nin figürü ilkel manipülasyonlarla hedef alındı. Amerikan “Time” dergisi kapağının sahtesinin üretilmesi ve Zelenski’nin palyaçoya benzetildiği görsellerin yayılması bu çabaların başında gelmektedir.
Yapay Zeka Destekli Sahte Videolar
Teknolojinin gelişimiyle birlikte, yapay zeka ile üretilen deepfake videolar dezenformasyon stratejilerinin önemli bir parçası haline geldi. Zelenski’nin Suudi Arabistan yönetimi önünde diz çöktüğüne dair kurgulanan videoların yanı sıra, Ukraynalı askerleri küçük düşürmeye yönelik paylaşımlar sıkça kullanılıyor. Örneğin, Ocak 2026’da paylaşılan, obez bir Ukraynalı askerin yer aldığı sahte video, askeri personel nezdinde itibar zedelemeyi hedeflemiştir.
Uluslararası Kampanyalar ve Graffiti İddiaları
StopFake verilerine göre, dezenformasyon artık sınırları aşarak küresel izleyiciye ulaşıyor. 2022 sonunda Varşova, Madrid ve Paris gibi şehirlerde Zelenski’yi para yerken gösteren sahte duvar resmi fotoğrafları dolaşıma sokuldu. Benzer şekilde, 2024 yılında Donald Trump’ın Ukrayna liderini tekmelediğini gösteren hayali çizimler, farklı Avrupa başkentlerinde bulunuyormuş gibi sunularak servis edildi.
“Charlie Hebdo” ve Diğer Dezenformasyon Örnekleri
Myth Detector, “Charlie Hebdo” dergisinin ismini ve imajını kullanarak hazırlanan dokuz sahte kapağın Telegram, X, Facebook ve TikTok üzerinden yayıldığını tespit etti. Mayıs 2025’te dergi yönetimi, bu sistematik propagandaya karşı Paris’te hukuki süreç başlattı. Ayrıca, savaşmak istemeyen Ukraynalı bir gencin ağladığını gösteren ve yapay zeka ile üretilen bir video, 13 farklı dilde yaygınlaştırılarak uluslararası gönüllülerin Ukrayna’ya katılımının engellenmesi amacıyla kullanıldı.
Kaynak : Gazeta